Sırbistan’da Mladić Krizi Büyüyor: AB’den Belgrad’a Tokat Gibi Boykot!

Ratko Mladić’in Lahey’deki cezaevi hastanesinde ölmesiyle Balkanlar’da yıllardır kapanmayan dosya yeniden açıldı. Ama bu kez mesele sadece Bosna-Hersek’te değil. Tartışma doğrudan Brüksel ile Belgrad arasına kadar uzandı.

Mladić’in cenazesinin Sırbistan’a devlet uçağıyla getirilmesi, ardından ülkede yapılması planlanan törenler ve savaş suçlarıyla hüküm giymiş bir ismin yeniden kahramanlaştırılması, Avrupa Birliği’nin tepkisini çekti.

Brüksel’den beklenen sert hamle de gecikmedi.

AB Komşuluk ve Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, Sırbistan’a yapacağı resmi ziyareti iptal etti.

Kos’un mesajı da oldukça netti. Mladić gibi savaş suçları ve Srebrenitsa soykırımıyla özdeşleşmiş bir ismin yüceltilmesinin, Sırbistan’ın Avrupa Birliği yolunda savunduğunu söylediği değerlerle bağdaşmadığını söyledi.

Yani Brüksel bu kez sadece açıklama yapmakla kalmadı, masadaki programı da iptal etti.

Belgrad şimdi ne yapacak?

İşte asıl mesele burada.

Sırbistan yönetimi bir tarafta Avrupa Birliği üyeliği hedefini sürdürüyor. Brüksel ile ekonomik ilişkiler devam ediyor, AB ile müzakereler sürüyor ve ülke Avrupa’ya daha fazla yaklaşmak istediğini söylüyor.

Ama diğer tarafta Ratko Mladić meselesi var.

Ülkede Mladić’i hâlâ bir savaş suçlusu olarak değil, Sırp tarihinin bir parçası hatta kahramanı olarak gören ciddi bir kesim bulunuyor. Cenazesi üzerinden yapılan tartışmalar da bunu bir kez daha ortaya çıkardı.

Belgrad’ın işi tam da bu nedenle kolay değil.

Çünkü devlet olarak Mladić üzerinden düzenlenecek törenlere güçlü destek verirseniz, Brüksel’in tepkisini büyütme ihtimaliniz var.

Tersini yaparsanız, bu kez içerideki milliyetçi kesimlerin tepkisiyle karşı karşıya kalabilirsiniz.

Yani Sırbistan yönetimi iki tarafı da memnun etmenin oldukça zor olduğu bir noktaya gelmiş durumda.

Brüksel‘in mesajı aslında çok açık

Avrupa Birliği yıllardır Sırbistan’a hukuk devleti, demokrasi, reform ve geçmişle yüzleşme konusunda mesajlar veriyor.

Fakat Mladić’in ölümüyle birlikte geçmiş yeniden Sırbistan’ın kapısına dayandı.

Çünkü burada sıradan bir eski generalden bahsetmiyoruz.

Ratko Mladić, Srebrenitsa soykırımı da dahil olmak üzere çok sayıda savaş suçundan sorumlu tutularak uluslararası mahkeme tarafından ömür boyu hapis cezasına çarptırılmış bir isim.

Bu nedenle Brüksel açısından mesele sadece bir cenazenin nasıl yapılacağı değil.

Mesele şu:

Sırbistan, Avrupa Birliği’ne girmek istediğini söylerken kendi geçmişine nasıl bakıyor?

İşte Avrupa’nın görmek istediği cevap da burada.

Mladić meselesi Bosna‘da da tepki çekti

Mladić’in ölümünden sonra Sırbistan’ın yanı sıra Bosna-Hersek’in Sırp nüfusun yoğun olduğu bölgelerinde de çeşitli anma ve destek mesajları gündeme geldi.

Bu durum özellikle Boşnaklar ve savaş mağdurları tarafından büyük tepkiyle karşılandı.

Çünkü Bosna’da Mladić ismi hâlâ 1990’lı yıllarda yaşanan savaşın, Srebrenitsa’nın ve binlerce insanın hayatını kaybettiği dönemin en önemli sembollerinden biri.

Bir tarafta Mladić’i kahraman olarak görenler var.

Diğer tarafta ise onun komuta ettiği güçlerin saldırılarında yakınlarını kaybeden insanlar.

Dolayısıyla Sırbistan’da yapılacak her tören, Bosna tarafında da yeni bir tartışmayı beraberinde getiriyor.

Marta Kos‘un ziyaret iptali neden önemli?

ABden sırbistana red

Şimdi gelelim işin Avrupa Birliği tarafına.

Marta Kos’un ziyaretini iptal etmesi, Belgrad’a verilen sıradan bir diplomatik mesaj değil.

Çünkü Kos, doğrudan Sırbistan’ın Avrupa Birliği üyelik süreciyle ilgilenen en önemli isimlerden biri.

Dolayısıyla ziyaretin iptal edilmesi, “Bu konuda ciddi bir problem görüyoruz” anlamına geliyor.

Tabii bunun Sırbistan’ın yarın AB’den kopacağı veya üyelik sürecinin tamamen biteceği anlamına geldiğini söylemek doğru olmaz.

Ama Brüksel’in sabrının da sınırsız olmadığını gösteriyor.

Ve Sırbistan açısından daha büyük soru şu:

Avrupa Birliği‘ne girmek isteyen bir ülke, geçmişte savaş suçlarından hüküm giymiş bir ismi nasıl anmalı?

Bu sorunun cevabı artık sadece Belgrad’ın iç meselesi değil. Avrupa da bu cevabı yakından takip ediyor.

Mladić öldü ama mesele kapanmadı

Ratko Mladić öldü.

Fakat onun üzerinden başlayan tartışma daha uzun süre devam edecek gibi görünüyor.

Çünkü mesele artık sadece bir cenaze töreni değil.

Sırbistan’ın Avrupa Birliği yolunda hangi değerleri gerçekten benimsediği, geçmişte yaşanan savaşlarla ne kadar yüzleşmeye hazır olduğu ve içerideki milliyetçi baskıyla nasıl baş edeceği de yeniden tartışılıyor.

Brüksel ilk mesajını verdi.

Şimdi gözler Belgrad’da.

Sırbistan yönetimi Avrupa Birliği yolunda ilerlemeye devam mı edecek, yoksa Mladić üzerinden yeniden 1990’ların siyasi tartışmalarına mı dönecek?

Bundan sonraki adım, Belgrad’ın vereceği karara bağlı.