​KUZEY MAKEDONYA’DA “MİLLİYETÇİ” DÖNEM: AB YOLU DİPLOMATİK BİR LABİRENTE Mİ DÖNÜŞÜYOR?

​Balkanlar’ın kalbinde yer alan Kuzey Makedonya, son on yıldır Avrupa Birliği (AB) üyeliği hayaliyle köklü ve sancılı değişimlerden geçiyor. 2018 yılında Yunanistan ile imzalanan Prespa Anlaşması ile ülkenin isminin değişmesi, Batı dünyasında büyük bir “fedakarlık ve başarı öyküsü” olarak kutlanmıştı. Ancak 2024 genel seçimleri ve sonrasındaki süreç, bu pembe tabloyu griye çevirmiş durumda. Milliyetçi muhafazakar VMRO-DPMNE’nin ezici zaferiyle başlayan yeni dönem, Üsküp–Brüksel hattında “bekle-gör” politikasından ziyade, “restleşme” ihtimallerini masaya yatırıyor.

​VMRO-DPMNE’nin Dönüşü: Bir Tepki Oyu mu, Yoksa Kimlik Savunması mı?

​Seçmen tercihlerini analiz ettiğimizde, VMRO-DPMNE’nin başarısının temelinde sadece milliyetçi söylemlerin değil, önceki hükümetin (SDSM) yolsuzluk iddiaları ve AB sürecindeki tıkanıklığın yarattığı hayal kırıklığının yattığı görülüyor. Kuzey Makedonya halkı, ismini değiştirmesine ve birçok reformu hayata geçirmesine rağmen Bulgaristan’ın vetolarıyla karşılaşmayı “ulusal onur kırıcı” bir süreç olarak nitelendiriyor.

​Yeni hükümetin Başbakanı Hristijan Mickoski ve Cumhurbaşkanı Gordana Siljanovska-Davkova’nın göreve başlama törenlerinde ülkenin adını sadece “Makedonya” olarak telaffuz etmeleri, Atina ile iplerin gerilmesine neden oldu. Bu durum, sadece bir hitap meselesi değil; Prespa Anlaşması’nın ruhuna aykırı hareket edilip edilmeyeceğine dair uluslararası bir endişe kaynağıdır.

​Bulgaristan Bariyeri: Anayasa Değişikliği ve Azınlık Hakları

​Kuzey Makedonya’nın AB müzakerelerinde “gerçek” bir ilerleme kaydedebilmesi için önünde aşması gereken en büyük engel Bulgaristan’ın sunduğu şartlardır. Sofya, müzakerelerin devamı için Bulgar azınlığın Kuzey Makedonya Anayasası’nın başlangıç metnine (Preambül) bir “kurucu halk” olarak dahil edilmesini şart koşuyor.

​Mickoski liderliğindeki yeni hükümet ise bu duruma net bir dille karşı çıkıyor. VMRO-DPMNE kanadı, bu değişikliğin “Bulgar diktesi” olduğunu savunarak, karşılıklılık ilkesi çerçevesinde Bulgaristan’daki Makedon azınlığın haklarının da tanınmasını talep ediyor. Ancak Bulgaristan tarafı, kendi anayasal yapısı gereği ülkede etnik azınlıkların hukuken tanınmadığını belirterek bu talebi reddediyor. Bu kilitlenme, Kuzey Makedonya’nın AB fasıllarını açmasını fiilen imkansız kılıyor.

​

Yunanistan ile İsim Krizi Yeniden mi Tetikleniyor?

​Atina, Üsküp’teki yeni yönetimi yakından ve sert bir tonla izliyor. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Prespa Anlaşması’na tam uyulmaması durumunda Kuzey Makedonya’nın Avrupa yolunun tamamen kapanacağı uyarısında bulundu. Yeni yönetimin “Makedonya” ismini kullanmaktaki ısrarı, Yunanistan’da bir “yayılmacılık” veya “tarih hırsızlığı” olarak algılanıyor. Diplomatik kulislerde, Atina’nın Üsküp üzerindeki baskıyı artırmak için her türlü veto yetkisini kullanabileceği konuşuluyor.

​Brüksel’in Çıkmazı: Genişleme Yorgunluğu ve Jeopolitik Riskler

​Avrupa Birliği için Kuzey Makedonya, Batı Balkanlar’ın istikrarı adına kritik bir laboratuvar. Ukrayna ve Moldova’ya “adaylık” statüsü verilmesi, yıllardır kapıda bekleyen Balkan ülkelerinde bir tür “ihmal edilmişlik” hissi yarattı. Eğer Brüksel, Üsküp’ü Bulgaristan ve Yunanistan’ın ikili sorunları arasında yalnız bırakırsa, bölgedeki Rus ve Çin etkisi için daha geniş bir alan açılması kaçınılmaz olacaktır.

​Avrupa Konseyi ve Komisyonu yetkilileri, ikili sorunların müzakere çerçevesine dahil edilmemesi gerektiğini savunsa da, Bulgaristan’ın vetosu bir “Birlik kararı” haline gelmiş durumda. Bu da AB’nin kendi içindeki karar alma mekanizmalarının, dış politikadaki stratejik hedefleri nasıl rehin alabildiğinin bir kanıtı niteliğinde.

​Ekonomik ve Demografik Bedel

​Siyasi gerilimlerin gölgesinde kalan en acı gerçek ise ülkenin ekonomik ve demografik erimesidir. AB umudunun zayıfladığı her geçen gün, Kuzey Makedonya’nın en iyi yetişmiş genç beyinleri Almanya, Avusturya ve İskandinav ülkelerine göç ediyor. Belirsizlik ortamı, doğrudan yabancı yatırımları ürkütürken, yerel ekonomiyi de kırılgan hale getiriyor. Yeni hükümetin “ulusal onuru koruma” vaadi, eğer ekonomik refah ve vize serbestisinin ötesinde bir entegrasyonla desteklenmezse, halk nezdindeki kredibilitesini hızla yitirebilir.

​Tarih ve Gelecek Arasında Bir Sınav

​Kuzey Makedonya, tarihsel mirası ile modern Avrupa vizyonu arasında sıkışmış durumda. VMRO-DPMNE hükümeti için asıl sınav, iç politikadaki milliyetçi tabanını memnun ederken, dış politikada ülkeyi bir izolasyona sürüklememek olacaktır. Bulgaristan ile yapılacak bir “onurlu uzlaşma”, sadece anayasa değişikliği değil, aynı zamanda Balkanlar’da barışçıl bir geleceğin de anahtarıdır.

​Ancak şu bir gerçek ki; Balkanlar’da hiçbir düğüm sadece bir tarafın hamlesiyle çözülmez. Brüksel’in arabuluculuğu, Sofya’nın esnekliği ve Üsküp’ün pragmatizmi bir araya gelmediği sürece, Kuzey Makedonya’nın AB yolu “asla bitmeyecek bir yolculuk” olarak kalma riskiyle karşı karşıyadır.

Kaynakça

• ​European Commission – North Macedonia 2024 Report: Avrupa Komisyonu’nun her yıl yayınladığı genişleme stratejisi ve ülke raporları, reformların ilerleyişi hakkında en somut verileri sunar.
• ​Government of the Republic of North Macedonia (vlada.mk): Yeni hükümetin (VMRO-DPMNE) programı, Başbakan Mickoski’nin resmi hitapları ve stratejik öncelikleri için ana kaynaktır.
• ​Ministry of Foreign Affairs of Greece (mfa.gr): Prespa Anlaşması’nın uygulanmasına dair Atina’nın resmi tezleri ve uyarıları için referans noktasıdır.

• ​European Council on Foreign Relations (ECFR): Balkanlar’daki jeopolitik riskler ve AB genişleme yorgunluğu üzerine derinlemesine analizler sunar.
• ​International Crisis Group (ICG): Kuzey Makedonya ve Bulgaristan arasındaki etnik/siyasi krizlerin bölgesel güvenlik üzerindeki etkilerine dair raporlar yayınlar.
• ​Balkan Insight (BIRN): Bölgedeki yerel gelişmeleri, seçim sonuçlarını ve yolsuzluk dosyalarını takip eden, sahadan en güvenilir haber ağlarından biridir.
• ​The Final Agreement (Prespa Agreement): 2018 yılında imzalanan ve Birleşmiş Milletler nezdinde kayıtlı olan isim değişikliği anlaşmasının tam metni.
• ​The “French Proposal” (July 2022): Bulgaristan’ın vetosunu kaldırması için AB (Fransa başkanlığı) tarafından sunulan ve anayasa değişikliğini şart koşan müzakere çerçeve belgesi.
• ​World Bank – Western Balkans Regular Economic Report: Bölgedeki beyin göçü (demografik kriz) ve ekonomik büyüme rakamları için temel veri kaynağıdır.
• ​Eurostat: Kuzey Makedonya’nın AB standartlarına uyum seviyesini ölçen istatistiksel veriler.