BALKANLAR’DA STRATEJİK KIRILMA: HIRVATİSTAN’IN ZORUNLU ASKERLİK KARARI VE BÖLGESEL YANSIMALARI

​Barış Dönemi İllüzyonunun Sonu

Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından Avrupa genelinde esen “ebedi barış” rüzgarları, 2000’li yılların başında birçok ülkenin zorunlu askerlikten vazgeçerek profesyonel ordu modeline geçmesine neden olmuştu. Hırvatistan da bu kervana 2008 yılında katılmış ve askerliği askıya almıştı. Ancak 2020’li yılların ortasına gelindiğinde, küresel jeopolitik fay hatlarındaki kırılmalar bu kararın tersine dönmesine yol açtı. 1 Ocak 2026 itibarıyla Hırvatistan, genç nüfusunu yeniden kışlalara çağırdığını resmen ilan etti. Bu hamle, sadece bir savunma politikası değişikliği değil; Balkanlar’da yükselen militarizasyon dalgasının ve Avrupa’nın değişen güvenlik paradigmasının en somut göstergesidir.

​Jeopolitik Zorunluluklar: Neden Şimdi?

​Hırvatistan Hükümeti ve Savunma Bakanlığı (MORH), bu kararı alırken üç ana sütuna dayandı: Ukrayna-Rusya savaşının yarattığı belirsizlik, Batı Balkanlar’daki (özellikle Sırbistan ve Bosna-Hersek hattındaki) gerilimler ve profesyonel ordunun personel ihtiyacını karşılamadaki yetersizliği.

​1. Avrupa’nın Güvenlik Krizi ve NATO’nun Genişleme Baskısı:

Ukrayna’daki çatışmaların dondurulmuş bir krize evrilmesi ve Rusya’nın bölgedeki hibrit faaliyetleri, NATO’nun doğu ve güney kanatlarını daha tahkimli hale getirmesini zorunlu kıldı. Hırvatistan, bir NATO üyesi olarak sadece kendi sınırlarını değil, İttifak’ın güney kanadını da koruma sorumluluğu altında. Geleneksel profesyonel ordular, yüksek yoğunluklu bir çatışma senaryosunda “niceliksel” olarak yetersiz kalmaktadır.

​2. Sırbistan ile Devam Eden Silahlanma Yarışı:

Zagreb ve Belgrad arasındaki ilişkiler, 1990’lardaki savaşın izlerini halen taşıyor. Sırbistan’ın son yıllarda Fransa’dan Rafale jetleri alması ve Çin/Rusya menşeli hava savunma sistemlerine yatırım yapması, Hırvatistan’ı savunma bütçesini artırmaya itti. Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenković’in vurguladığı üzere, “modern tehditlere karşı hazırlıklı olmak bir tercih değil, varoluşsal bir zorunluluktur.”

​Uygulamanın Teknik Detayları ve Kapsamı

​Resmi makamların açıklamalarına göre, uygulama 2026 yılından itibaren 18 yaşını doldurmuş tüm erkek vatandaşları kapsıyor.

• ​Süre: Eğitim programı iki ila üç ay arasında değişen yoğunlaştırılmış bir “temel askerlik eğitimi” olarak kurgulandı.
• ​Müfredat: Sadece silah kullanımı değil; sivil savunma, afet yönetimi, siber güvenlik temelleri ve ilk yardım gibi modern kriz yönetimi unsurlarını da içeriyor.
• ​Vicdani Ret: Hırvatistan Anayasası’na uygun olarak vicdani ret hakkı korunuyor. Ancak bu kişilerin kamu kurumlarında iki kat daha uzun süreli “sivil hizmet” yapması şart koşuluyor.

​Bölgesel Militarizasyon Tartışmaları: Dominos Etkisi mi?

​Hırvatistan’ın bu adımı, Balkanlar’da bir “güvenlik ikilemi” (security dilemma) yarattı. Bir devletin güvenliğini artırmak için attığı adımın, komşusu tarafından bir tehdit olarak algılanması süreci tetiklendi.

​Sırbistan’ın Tepkisi:

Belgrad, Hırvatistan’ın bu hamlesine karşılık kendi zorunlu askerlik planlarını hızlandırdı. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, Sırp ordusunun bölgedeki en caydırıcı güç olması gerektiğini her fırsatta dile getiriyor. Bu durum, bölgedeki iki büyük aktörün karşılıklı olarak “yumuşak güçten sert güce” geçişini simgeliyor.

​Bosna-Hersek Üzerindeki Baskı:

Bosna-Hersek’in karmaşık etnik ve siyasi yapısı, Hırvatistan ve Sırbistan’daki bu askeri canlanmadan doğrudan etkileniyor. Saraybosna’daki analistler, komşu ülkelerin asker sayılarını artırmasının, Bosna’daki kırılgan istikrarı bozabileceği konusunda endişeli. Özellikle Sırp Cumhuriyeti (RS) liderliğinin bu durumu kendi paramiliter yapılarını meşrulaştırmak için kullanma riski bulunuyor.

​Toplumsal ve Ekonomik Yansımalar

​Zorunlu askerliğin geri dönüşü, Hırvat toplumunda tek sesle karşılanmadı. Genç nesil arasında yapılan anketler, “beyin göçü” endişesini ön plana çıkarıyor.

• ​Ekonomik Maliyet: Kışlaların modernizasyonu, eğitmen personel istihdamı ve ekipman tedariki, Hırvatistan bütçesinde savunma kalemine ayrılan payın GSYH’nin %2’sinin üzerine çıkmasına neden oldu. Bu durum, eğitim ve sağlık harcamalarından kısıntı yapılıp yapılmayacağı tartışmasını doğurdu.
• ​Demografik Kaygılar: Zaten ciddi bir nüfus kaybı yaşayan Hırvatistan’da, askerlik yükümlülüğünün gençlerin Avrupa’nın diğer ülkelerine gitme isteğini tetikleyebileceği düşünülüyor.

Uzman Görüşü: “Modern Caydırıcılık”

​Güvenlik uzmanlarına göre, Hırvatistan’ın tercihi 20. yüzyılın hantal ordularına dönüş değil, “topyekün savunma” (total defence) konseptine geçiş çabasıdır. Finlandiya ve Norveç gibi İskandinav modellerinden esinlenen bu sistemde amaç, toplumun her ferdini olası bir hibrit saldırı veya doğal afet durumunda organize olabilecek temel askeri disipline sahip kılmaktır.

​Savunma analisti Ivan Brković, durumu şöyle özetliyor: “Bu karar, Balkanlar’ın silahlı bir çatışmaya hazırlandığı anlamına gelmiyor; aksine, çatışmayı önlemek için gerekli olan ‘hazırlıklı olma halinin’ maliyetine katlanıldığını gösteriyor. Ancak bu süreçteki şeffaflık, komşu ülkelerle yürütülecek diplomatik trafik kadar kritiktir.”

​Yeni Normal mi, Geçici Bir Refleks mi?

​Hırvatistan’ın zorunlu askerlik kararı, sadece yerel bir politika değişikliği değil, küresel “re-militarizasyon” (yeniden silahlanma) eğiliminin Balkanlar şubesi niteliğindedir. Letonya’nın askerliği geri getirmesi, Almanya’daki tartışmalar ve şimdi Hırvatistan’ın bu adımı, Avrupa’nın artık savunmasını sadece profesyonel sözleşmeli askerlere emanet edemeyeceği kanaatine vardığını kanıtlıyor.

​Hırvatistan için 2026 yılı, bir kışla dönüşünden ziyade, bölgesel güç dengelerinde nerede duracağını belirleyeceği bir yıl olacak. Balkanlar’ın bu hamleye vereceği kolektif cevap, bölgenin önümüzdeki on yılda bir barış havzası mı yoksa silahların gölgesinde bir tampon bölge mi olacağını tayin edecektir.

 Bu makale, Hırvatistan Savunma Bakanlığı (MORH) verileri, NATO stratejik belgeleri ve bölgedeki resmi haber ajanslarının 2026 yılı ilk çeyrek raporları temel alınarak hazırlanmıştır.

​Kaynakça

• ​Republic of Croatia Ministry of Defence (MORH): “Annual Report on the Readiness of the Defence System and the Development of the Armed Forces for 2025-2026” (Hırvatistan Savunma Bakanlığı Yıllık Strateji Belgesi).
• ​Government of the Republic of Croatia: “Decision on the Introduction of Basic Military Training and National Security Requirements” (Ocak 2026 Resmi Gazete Tebliği).
• ​Republic of Serbia Ministry of Defence: “Strategic Defense Review: Regional Military Balance 2026” (Sırbistan Savunma Bakanlığı Bölgesel Askeri Denge Raporu).

• ​NATO Public Diplomacy Division: “The Transformation of Reserve Forces in the Balkans: Croatia’s New Model” (NATO Balkanlar Yedek Kuvvet Dönüşümü Analizi).
• ​European Commission – DG NEAR: “2025 Enlargement Package: Croatia’s Role in Regional Stability and Security Cooperation” (AB Genişleme Paketi Güvenlik Bölümü).
• ​OSCE (European Security and Cooperation): “Vienna Document 2011 and its Application in the 2026 Balkan Militarization Context” (AGİT Güven Artırıcı Önlemler ve Balkanlar Raporu).

• ​International Institute for Strategic Studies (IISS): “The Military Balance 2026: Europe and the Balkans Section” (Küresel Askeri Denge Kitabı – 2026 Baskısı).
• ​Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI): “Trends in Military Expenditure in Central and South-Eastern Europe 2025-2026” (Askeri Harcama Eğilimleri Raporu).
• ​European Council on Foreign Relations (ECFR): “The Return of Conscription: Why Europe is Re-arming” (Zorunlu Askerliğin Dönüşü Analiz Yazısı).
• ​Centre for South East European Studies (CSEES): “Social and Economic Implications of Conscription in Croatia” (Hırvatistan’da Askerliğin Sosyo-Ekonomik Etkileri Araştırması).

• ​HINA (Croatian News Agency): “Implementation of Military Training: Logistics and Public Opinion Data” (Hırvat Haber Ajansı Verileri).
• ​Balkan Insight / BIRN: “Tensions and Training: The New Arms Race in the Western Balkans” (Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı – Özel Dosya).