Drina Nehri’nde Ekolojik Alarm: Balkanlar’ın “Yüzen Çöplüğü” ve Bölgesel İş Birliği Çıkmazı

​Özet: Drina Nehri’nde biriken tonlarca atık, Balkanlar‘da ekolojik bir krize dönüştü. Bölgesel iş birliği eksikliğinin sonuçlarını ve Avrupa’nın çöplüğü haline gelen nehirlerin geleceğini inceliyoruz.

Bir Doğa Harikasının Trajedisi

 ​Balkanlar’ın en göz alıcı doğal sınırlarından biri olan ve Bosna-Hersek ile Sırbistan’ı birbirinden ayıran Drina Nehri, son yıllarda masmavi sularıyla değil, üzerine çöken devasa çöp adalarıyla dünya gündemine oturuyor. Özellikle kış ve bahar aylarındaki şiddetli yağışların ardından nehir yatağına sürüklenen tonlarca atık, sadece bir çevre kirliliği değil, aynı zamanda bölgedeki yönetimsel zafiyetin ve diplomatik tıkanıklığın fiziksel bir kanıtı olarak karşımızda duruyor.

 ​Sosyal medya platformu X’te (eski adıyla Twitter) paylaşılan drone görüntüleri, durumun vahametini gözler önüne seriyor: Kilometrelerce uzanan plastik şişeler, paslı beyaz eşyalar ve tıbbi atıklar, nehrin üzerini adeta ikinci bir katman gibi kaplamış durumda. Aktivistlerin deyimiyle Balkanlar, “Avrupa’nın arka bahçesindeki çöplük” olma yolunda hızla ilerliyor.

​Bölgesel İş Birliği Eksikliği: Çöpler Sınır Tanımıyor

​ Drina Nehri’ndeki bu felaketin temelinde yatan ana neden, nehrin geçtiği ülkeler arasındaki koordinasyon ve ortak strateji eksikliğidir. Drina; Karadağ, Sırbistan ve Bosna-Hersek topraklarından geçen kollardan beslenir. Ancak bu üç ülke arasında katı atık yönetimi konusunda ortak bir denetim mekanizmasının bulunmaması, sorunu içinden çıkılmaz bir hale getiriyor.

​1. Sorumluluk Zincirindeki Kopukluk

​ Nehirdeki atıklar genellikle Karadağ ve Bosna’nın üst kısımlarındaki yasa dışı çöp döküm alanlarından geliyor. Şiddetli yağışlar nehir seviyesini yükselttiğinde, bu kıyı bölgelerindeki çöpler akıntıya kapılarak sürükleniyor. Višegrad yakınlarındaki hidroelektrik santrali barajı, bu atıkları durduran son nokta oluyor. Burada biriken binlerce metreküp atık, santralin işleyişini tehdit ederken, yerel yönetimler faturayı birbirine kesmeye devam ediyor.

​2. Siyasi İstikrarsızlık ve Çevre Politikaları

 ​Balkan ülkelerinin Avrupa Birliği (AB) entegrasyon süreçlerinde “Çevre” faslı en zorlu başlıklardan biridir. Ancak bölgedeki siyasi gerilimler ve sınır anlaşmazlıkları, ekolojik iş birliğinin önüne geçiyor. Drina üzerindeki kriz, aslında bir “ortak mülkiyet” sorunudur. Kimsenin tam anlamıyla sahiplenmediği, ancak herkesin kirlettiği bir ekosistemde, çözüm ancak üç ülkenin aynı masaya oturmasıyla mümkündür.

Ekolojik ve Ekonomik Maliyet

 ​Drina’daki kirlilik sadece görsel bir rahatsızlık değil, ciddi bir biyoçeşitlilik kaybı ve ekonomik yük demektir.

• ​Turizmin Baltalanması: Drina Nehri, rafting ve doğa sporları için Avrupa’nın en önemli merkezlerinden biriydi. “Yüzen çöplük” imajı, bölgenin turizm potansiyeline telafisi güç zararlar vermektedir.
• ​Halk Sağlığı Riski: Suya karışan mikroplastikler ve ağır metaller, nehir ekosistemindeki balıklar aracılığıyla besin zincirine dahil oluyor. Ayrıca, baraj kapaklarında biriken atıkların ayrıştırılmadan yakılması veya gömülmesi, hava ve yeraltı suyu kirliliğini tetikliyor.
• ​Enerji Güvenliği: Hidroelektrik santrallerinin türbinlerini tıkayan çöpler, enerji üretiminde verimliliği düşürüyor ve bakım maliyetlerini milyonlarca avroya çıkarıyor.

​”Avrupa’nın Çöplüğü” Etiketi ve Aktivizm

​ Bölgedeki çevre aktivistleri, uluslararası toplumu göreve çağırırken sert bir dil kullanıyor. Sosyal medyadaki tepkiler, Balkanlar’ın gelişmiş Batı Avrupa ülkelerinin atık yönetimi standartlarının çok gerisinde kaldığını vurguluyor. Aktivistler, Drina’nın bir “açık hava mezarlığına” dönüştüğünü belirterek, hükümetlerin sadece barajdaki çöpü temizlemekle yetindiğini, sorunun kaynağına (vahşi depolama alanlarına) inilmediğini savunuyor.

​”Her yıl binlerce metreküp çöpü nehirlerden topluyoruz ama bu sadece semptomları tedavi etmek. Asıl hastalık, Balkanlar’ın tamamına yayılan denetimsizlik ve çevre bilinci yoksunluğudur.”

Sınır Ötesi Bir Strateji Mümkün mü?

 ​Drina’yı kurtarmak için geçici temizlik faaliyetlerinden ziyade radikal ve kalıcı adımlar atılmalıdır:

1. ​Sınır Ötesi Atık Yönetim Protokolü: Karadağ, Sırbistan ve Bosna-Hersek arasında, nehir havzası boyunca yasa dışı çöp dökümünü yasaklayan ve ağır yaptırımlar içeren bir sözleşme imzalanmalıdır.
2. ​Modern Atık Tesisleri: AB fonları aracılığıyla bölgedeki vahşi depolama alanları kapatılmalı ve modern geri dönüşüm tesisleri inşa edilmelidir.
3. ​Halkın Bilinçlendirilmesi: Yerel halka, nehirlerin bir çöp sahası değil, en büyük zenginlikleri olduğu bilinci aşılanmalıdır.
4. ​Uluslararası Denetim: Nehirdeki kirlilik seviyesi, bağımsız çevre örgütleri ve AB kurumları tarafından düzenli olarak raporlanmalı ve bu raporlar siyasi yaptırımlara zemin hazırlamalıdır.

Drina İçin Son Çağrı

​ Drina Nehri’ndeki kirlilik, sadece Balkanlar’ın değil, tüm Avrupa’nın ortak sorunudur. Nehirler sınır tanımaz; taşıdıkları atıklar en nihayetinde Tuna üzerinden Karadeniz’e ve küresel ekosisteme karışır. Eğer bölgesel iş birliği eksikliği giderilmezse, Drina sadece bir fotoğraf karesindeki trajedi olarak kalmayacak, bir bölgenin ekolojik iflasının sembolü olacaktır.

 ​Doğanın sabrı tükeniyor. Şimdi, siyasi çekişmeleri bir kenara bırakıp Drina’yı temizleme ve koruma vaktidir.

​Kaynakça

• ​Associated Press (AP): “Huge Clogs of Floating Garbage Again Threaten Balkan River” (Drina Nehri’ndeki çöp birikintilerinin periyodik analizi ve baraj üzerindeki etkileri üzerine kapsamlı saha raporu).
• ​Reuters: “Islands of waste float down Balkan rivers as rain swells waterways” (Nehir seviyesindeki artışın atık yönetimiyle ilişkisini ele alan analiz).
• ​Euronews Green: “Balkans’ rivers of plastic: How the Drina became a floating garbage dump” (Bölgesel iş birliği eksikliğini AB perspektifinden değerlendiren dosya haber).

• ​Eko Centar Višegrad (Çevre Derneği): Drina Nehri’nden yıllık bazda çıkarılan atık miktarı (ortalama 10.000 – 15.000 metreküp) ve atık türlerine dair saha verileri.
• ​Sırbistan Çevre Koruma Ajansı (SEPA): Sınır ötesi su yolları kirlilik raporları ve su kalitesi ölçüm sonuçları.
• ​Bosna-Hersek Federal Hidrometeoroloji Enstitüsü: Drina Havzası yağış rejimleri ve sel baskınlarının atık sürüklenmesine etkisi üzerine teknik raporlar.

• ​Regional Cooperation Council (RCC): “Balkan 2030 Green Agenda” (Batı Balkanlar’da çevre politikalarının uyumlaştırılması ve bölgesel iş birliği strateji belgesi).
• ​UNDP (Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı): “Waste Management in the Western Balkans” (Karadağ, Sırbistan ve Bosna-Hersek’teki vahşi depolama alanlarının haritalandırılması ve risk analizi).