​Balkanlar’ın Kadim Rengi: 15 Şubat Uluslararası Aşkali Günü ve Kimlik Mücadelesi

​Özet: 15 Şubat Uluslararası Aşkali Günü nedir? Balkanlar’ın yerleşik topluluklarından Aşkalilerin tarihi, kökenleri ve Kosova merkezli kimlik mücadelesine dair kapsamlı bir analiz.

Bilinmeyen Bir Kimliğin Sesi

​Balkanlar, etnik ve kültürel çeşitliliğin dünyadaki en zengin mozaiklerinden biridir. Bu mozaiğin en az tanınan ancak en köklü parçalarından biri de Aşkali toplumudur. Her yıl 15 Şubat tarihinde kutlanan “Uluslararası Aşkali Günü”, bu topluluğun varoluş mücadelesini, kültürel mirasını ve Balkan coğrafyasındaki sarsılmaz yerini simgeler. Genellikle diğer topluluklarla karıştırılan ancak kendine has bir tarihsel bilince sahip olan Aşkaliler için bu gün, bir kutlamadan öte, bir “buradayız” haykırışıdır.

​1. Aşkali Kimliği: Kökenler ve Tarihsel Arka Plan

​Aşkalilerin kökeni hakkında tarihçiler ve sosyologlar arasında farklı teoriler mevcuttur. Ancak en yaygın ve kabul gören görüşlerden biri, bu topluluğun kökenlerinin antik dönemlere, Orta Doğu ve Anadolu üzerinden Balkanlar‘a yapılan göçlere dayandığıdır.

​”Aşkali” kelimesinin etimolojik olarak Mezopotamya’daki antik Aşkelon şehriyle bağlantılı olduğu yönünde güçlü tezler bulunmaktadır. Bu topluluk, yüzyıllar boyunca Balkanlar’da, özellikle de bugünkü Kosova, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya topraklarında yerleşik bir yaşam sürmüştür. Göçebe bir yaşam tarzı yerine zanaatkarlık, demircilik ve tarımla uğraşan yerleşik bir toplum profili çizmeleri, onları bölgedeki diğer bazı topluluklardan ayıran en temel özelliktir.

​2. Neden 15 Şubat? Tarihi Dönüm Noktası

​15 Şubat tarihi, Aşkali toplumu için sembolik bir zaferi temsil eder. 2000’li yılların başında, özellikle Kosova’nın bağımsızlık sürecine giden yolda, Aşkaliler kendi kimliklerinin anayasal düzeyde tanınması için büyük bir siyasi irade ortaya koymuşlardır.

​15 Şubat, Aşkalilerin kendi bayraklarını, sembollerini ve siyasi temsil haklarını resmen ilan ettikleri ve uluslararası arenada seslerini duyurdukları bir takvim yaprağıdır. Bugün bu tarih; Kosova Cumhuriyeti başta olmak üzere Balkanlar genelinde resmi törenlerle, kültürel festivallerle ve akademik panellerle anılmaktadır.

​3. Sosyo-Politik Statü ve Kosova Anayasası

​Aşkaliler, bugün Kosova Cumhuriyeti Anayasası tarafından tanınan yedi ana topluluktan biridir. Kosova Meclisi’nde kendilerine ayrılmış garantili koltukları bulunan topluluk, devletin karar alma mekanizmalarında aktif rol almaktadır.

• ​Dil ve Kültür: Aşkalilerin büyük çoğunluğu ana dil olarak Arnavutça konuşmakta ve İslam inancına mensup olmaktadır. Ancak bu durum, onların ayrı bir etnik kimlik taşıdığı gerçeğini değiştirmemektedir.
• ​Bayrak Sembolizmi: Aşkali bayrağındaki renkler ve semboller (genellikle yeşil zemin üzerine yıldız veya farklı figürler), barışı, aidiyeti ve Balkan topraklarına olan bağlılığı temsil eder.

​4. Bölgesel Dağılım ve Yaşam Koşulları

​Aşkali toplumu yoğun olarak şu bölgelerde yaşamaktadır:

1. ​Kosova: Priştine, Ferizovik (Uroševac) ve Fushë Kosova bölgeleri temel yerleşim alanlarıdır.
2. ​Sırbistan ve Karadağ: Savaş sonrası göçlerle bu bölgelerde de önemli bir nüfus oluşmuştur.
3. ​Batı Avrupa: 1990’lardaki Balkan savaşları nedeniyle Almanya, İsviçre ve Avusturya’da ciddi bir Aşkali diasporası mevcuttur.

​Topluluk, tarihsel süreçte sosyo-ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalmış olsa da, son yirmi yılda eğitim oranlarındaki artış ve sivil toplum kuruluşlarının güçlenmesiyle bu tabloyu olumlu yönde değiştirmeye başlamıştır.

​5. Yanlış Anlaşılmalar ve Kimlik Netliği

​Resmi haber dilinde en çok dikkat edilmesi gereken nokta, Aşkali toplumunun Roman ve Mısırlı (Egyptians) topluluklarıyla olan ilişkisidir. Genellikle “RAE” (Roma, Ashkali, Egyptian) kısaltması altında bir arada anılsalar da, her üç grup da kendisini ayrı birer etnik kimlik olarak tanımlar. Aşkaliler, kendilerini bu üçlü grup içinde “şehirlileşmiş, zanaat sahibi ve yerleşik” kimlikleriyle konumlandırırlar. Bu ayrımın doğru yapılması, toplumsal barış ve kültürel saygı açısından kritiktir.

​6. Türkiye ile İlişkiler ve Ortak Miras

​Türkiye Cumhuriyeti, Balkanlar’daki tüm topluluklara olduğu gibi Aşkalilere de her zaman dost elini uzatmıştır. TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) aracılığıyla Aşkali köylerinde okulların onarılması, sağlık ocaklarının açılması ve kültürel projelerin desteklenmesi, Türkiye’nin bölgedeki birleştirici gücünü göstermektedir. Ortak dini değerler ve tarihsel bağlar, Aşkaliler ile Türk halkı arasında sessiz ama derinden gelen bir kardeşlik köprüsü kurmuştur.

Kültürel Bir Zenginlik Olarak Aşkali Günü

​15 Şubat Uluslararası Aşkali Günü, sadece bir azınlık kutlaması değildir. Bu gün; farklılıkların bir arada yaşama iradesinin, kültürel çeşitliliğin ve insan haklarının Balkanlar’daki somut bir göstergesidir. Aşkaliler, Balkanlar’ın geçmişinde vardılar, geleceğinde de özgün kimlikleriyle var olmaya devam edecekler.

​Bu özel gün vesilesiyle, ayrımcılığın son bulduğu, her rengin kendi adıyla özgürce yaşayabildiği bir Balkan coğrafyası dileğiyle; tüm Aşkali toplumunun 15 Şubat gününü kutluyoruz.

​Kaynakça 

• ​Kosova Cumhuriyeti Anayasası: (Constitution of the Republic of Korea) – Toplulukların Hakları ve Temsiliyeti Bölümü (Madde 64 ve 108).
• ​OSCE (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı): Profiles of Kosovo’s Ashkali, Roma, and Egyptian Communities. (Balkanlar’daki topluluk dağılımı ve demografik veriler için temel kaynak).
• ​UNHCR (Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği): Minority Rights and Protection in Kosovo raporları (1999-2023).

• Marushiakova, E., & Popov, V. (2001). Gypsies in the Ottoman Empire. University of Hertfordshire Press. (Osmanlı dönemindeki yerleşik Balkan topluluklarının tarihsel kökenleri üzerine kapsamlı bir eser).
• ​Duijzings, G. (2000). Religion and the Politics of Identity in Kosovo. Hurst & Company, London. (Özellikle Aşkali ve Mısırlı topluluklarının kimlik inşası üzerine sosyolojik analizler).
• ​Dr. Marcel Courthiade: Balkanlar’daki dil ve azınlık grupları üzerine yaptığı linguistik çalışmalar (Aşkali etimolojisi üzerine referans).

• ​Encyclopaedia of Islam (Brill): Balkanlar’daki Müslüman azınlıklar ve etnik gruplar maddesi.
• ​Minority Rights Group International: World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Kosovo: Ashkali and Egyptians.