Batı Balkanlar’ın Jeopolitik ve Ekonomik Kalbi: Mostar’dan Yükselen Mesajlar

 27. Mostar Ekonomi Fuarı‘nın ardından Bosna-Hersek‘teki ekonomik entegrasyon çabalarını, Çin ve Hırvatistan‘ın bölge üzerindeki etkisini ve Milorad Dodik eksenindeki siyasi gerilimleri derinlemesine inceliyoruz.

Mostar’da Ticaretin Ötesindeki Gerçeklik

​Bosna-Hersek’in tarihi ve kültürel simgesi Mostar, 14-18 Nisan 2026 tarihleri arasında düzenlenen 27. Uluslararası Mostar Ekonomi Fuarı ile bir kez daha bölge diplomasisinin merkezi haline geldi. Yaklaşık 30 ülkeden 900’ü aşkın firmanın katılım sağladığı bu dev organizasyon, sadece bir ticari pazar değil, aynı zamanda Batı Balkanlar’ın Avrupa Birliği (AB) entegrasyonu ve küresel güçlerin bölgedeki nüfuz mücadelesinin sahnelendiği bir platform oldu. Ancak fuarın yarattığı ekonomik iyimserliğin gölgesinde, ülkenin iç siyasetindeki ayrılıkçı söylemler ve Milorad Dodik üzerindeki hukuki baskılar, “istikrar” kavramını sorgulatmaya devam ediyor.

​1. Mostar Ekonomi Fuarı: Ekonomik Entegrasyonun İtici Gücü

​Bu yılki fuar, Bosna-Hersek’in dış ticaret hacmini genişletme ve yabancı yatırımcıyı ülkeye çekme noktasında kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor. Fuarın kapanış gününde (18 Nisan) açıklanan veriler, tarımdan teknolojiye, enerjiden turizme kadar geniş bir yelpazede milyarlarca avroluk iş birliği niyet protokollerinin imzalandığını gösteriyor.

​Çin’in Stratejik Hamleleri ve Hırvatistan’ın Liderliği

​Fuarın en dikkat çeken iki aktörü şüphesiz Çin ve Hırvatistan oldu. Çin, “Kuşak ve Yol İnisiyatifi” kapsamında Balkanlar’daki altyapı ve enerji projelerine olan ilgisini bu fuarda somutlaştırdı. Özellikle yenilenebilir enerji yatırımları ve dijital altyapı konularında Çinli şirketlerin sunduğu teklifler, bölge ekonomisi için hem bir fırsat hem de AB perspektifi açısından bir tartışma konusu.

​Öte yandan, Hırvatistan’ın fuardaki baskın varlığı, iki ülke arasındaki “derin ekonomik bağımlılığı” bir kez daha tescilledi. Hırvatistan Başbakanı ve beraberindeki heyetin temasları, Bosna-Hersek’in Avrupa yolculuğunda Zagreb’in hem en büyük destekçi hem de en stratejik ekonomik ortak olduğunu kanıtlar nitelikteydi.

​2. Batı Balkanlar’da Ekonomik Entegrasyon ve AB Perspektifi

​Mostar Ekonomi Fuarı, Batı Balkanlar’ın “Ortak Bölgesel Pazarı” kurma hedefini yeniden gündeme getirdi. AB’nin bölgeye yönelik sunduğu Büyüme Planı (Growth Plan) çerçevesinde, sınır ötesi iş birliklerinin artırılması ve gümrük prosedürlerinin sadeleştirilmesi, fuarın ana panellerinde uzmanlar tarafından masaya yatırıldı. Uzmanlar, Bosna-Hersek’in ekonomik kalkınmasının ancak iç siyasi blokajların aşılması ve hukukun üstünlüğünün tesisi ile mümkün olabileceği konusunda hemfikir.

​3. Siyasi Fay Hatları: Milorad Dodik ve Ayrılıkçı Söylemlerin Gölgesi

​Ekonomi koridorlarında iyimserlik rüzgarları eserken, Bosna-Hersek’in siyasi gerçekliği çok daha sert bir tablo çiziyor. Sırp Cumhuriyeti (RS) Başkanı Milorad Dodik üzerindeki hukuki ve siyasi baskıların artması, ülkedeki güvenlik mimarisini test ediyor.

​Yüksek Temsilcilik (OHR) ve Hukuki Süreçler

​Dodik’in, Bosna-Hersek Yüksek Temsilciliği’nin kararlarını tanımaması ve anayasal düzene karşı hamleleri üzerine açılan davalar, 2026’nın ilk yarısında zirve noktasına ulaştı. Uluslararası toplumun (özellikle ABD ve AB) uyguladığı yaptırımlar, Dodik yönetiminin hareket alanını kısıtlasa da, Banja Luka’dan gelen sert açıklamalar toplumsal kutuplaşmayı tetikliyor. Bu durum, Mostar’da el sıkışan yatırımcılar için en büyük “risk faktörü” olarak nitelendiriliyor.

​4. Güvenlik ve İstikrar Tartışmaları: Barış Tehdit Altında mı?

​Milorad Dodik’in “bağımsızlık” imalı söylemleri ve Sırp Cumhuriyeti’nin kendi seçim yasasını çıkarma girişimleri, Dayton Anlaşması’nın temellerini sarsıyor. Uluslararası gözlemciler, bu gerilimin sadece Bosna-Hersek’i değil, tüm Balkan coğrafyasını istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. NATO’nun bölgedeki varlığı ve EUFOR (Althea Misyonu) birliklerinin devriyeleri, olası bir çatışma riskine karşı en güçlü caydırıcı güç olarak kalmaya devam ediyor.

​5. Türkiye’nin Bölgedeki Dengeli Rolü

​Türkiye, Bosna-Hersek’teki bu karmaşık denklemde hem ekonomik hem de diplomatik bir “denge unsuru” olarak öne çıkıyor. Mostar Fuarı’na katılan Türk firmaları, inşaat ve gıda sektöründe önemli anlaşmalara imza attı. Ankara’nın, hem Saraybosna hem de Banja Luka ile kurabildiği diyalog kanalları, kriz anlarında tansiyonun düşürülmesi için hayati önem taşıyor.

Ekonomi Güvenliğe, Güvenlik Siyasete Bağlı

27. ​Uluslararası Mostar Ekonomi Fuarı, Bosna-Hersek’in potansiyelini tüm dünyaya gösterdi. Ancak 18 Nisan itibarıyla kapanan bu kapıların ardında kalan gerçek; ekonomik refahın sürdürülebilirliği için siyasi istikrarın şart olduğudur. Yatırımcı güveni, sadece fuar stantlarında değil, Saraybosna’daki meclis salonlarında ve mahkeme salonlarında inşa edilecek.

​Bosna-Hersek için 2026 yılı, ya ekonomik entegrasyonun zafer kazandığı ya da siyasi gerilimin ekonomiyi rehin aldığı bir yıl olarak tarihe geçecek. Uluslararası toplumun Dodik krizi üzerindeki tutumu ve Bosna’nın AB yolundaki reform hızı, bu sonucun belirleyicisi olacaktır.

KAYNAKÇA

• ​OHR (Yüksek Temsilcilik Ofisi): Fuarın açılışı ve bölgedeki ekonomik fırsatlara dair resmi açıklamalar için en güvenilir kaynaktır.
  • ​Kaynak: ohr.int (27th International Economic Fair in Mostar Opens New Opportunities).
• ​ICE (Italian Trade Agency): Fuarın uluslararası katılım verileri ve sektörel dağılımı için teknik bilgiler sunar.
  • ​Kaynak: ice.it.
• ​Mostar Fuarı Resmi Web Sitesi: Katılımcı sayısı, ülke listeleri ve ikili görüşme (B2B) sonuçları için birincil kaynaktır.
  • ​Kaynak: mostar-fair.com.

• ​SDE (Stratejik Düşünce Enstitüsü): Dodik’in yargılanma süreci, aldığı hapis cezası ve siyasi yasaklarla ilgili hukuki analizler için.
  • ​Kaynak: sde.org.tr.
• ​Sarajevo Times: Bosna-Hersek’teki güncel siyasi krizler, Srebrenitsa soykırımı inkarı tartışmaları ve ABD/AB yaptırımları hakkındaki İngilizce haber akışı için.
  • ​Kaynak: sarajevotimes.com.
• ​Anka Haber Ajansı: Sırp Cumhuriyeti liderlerine yönelik “anayasal düzeni tehdit” suçlamaları ve gözaltı kararlarıyla ilgili ajans haberleri.
  • ​Kaynak: ankahaber.net.

• ​Boşnakların Sesi: Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti’nin 2026 yılı bütçe planları, yeni borçlanma hedefleri (6.3 milyar Avro sınırı) ve ekonomik risk analizleri.
  • ​Kaynak: bosnaklar1.com.
• ​Trading Economics: Saraybosna Borsası (SASX 10) endeks verileri ve Bosna-Hersek’in genel makroekonomik göstergeleri.
  • ​Kaynak: tradingeconomics.com/bosnia-and-herzegovina/stock-market.